Dạy trẻ con ở Mỹ, phần 0

Thỉnh thoảng người quen của tôi có yêu cầu trao đổi và hỏi ý kiến về giáo dục cho trẻ con ở Mỹ. Tôi thường từ chối bằng một câu nói vui học được của một đồng nghiệp:

“Hai mươi năm trước tôi không có con và có 5 lý thuyết giáo dục. Nay tôi có 4 đứa con và không có lý thuyết giáo dục nào!”.

Tuy vậy vì đang có hai con trai nhỏ nên tôi cũng rất quan tâm đến việc giáo dục trẻ con, và cũng hay nói chuyện với những người có kinh nghiệm hơn về vấn đề này. Tôi cũng dự định từ lâu là sẽ chia sẻ lại những trải nghiệm và quan sát của mình (một nguyên nhân chính cho việc bắt đầu blog này). Không phải để dạy ai, vì bản thân tôi cũng đang học cách dạy con. Mà để tổng kết lại, chủ yếu cho bản thân, nếu nhỡ đâu có ai khác cũng có lợi từ nó thì càng hay.

Vừa hay hôm trước có một người quen là nhà báo gửi cho vài câu hỏi về giáo dục Mỹ. Vì những lí do nêu trên tôi đề nghị không xuất hiện trên báo, nhưng để người đó không hoàn toàn mất công tôi cũng trả lời các câu hỏi đó ở đây, vừa là để mở đầu chuỗi bài này (bài báo đó đã xuất hiện cùng thời điểm).

1) Có phải cách mà nhà trường của Mỹ đang làm đã giúp cho trẻ sớm định hình suy nghĩ độc lập, từ đó hình thành được trong các cháu từ rất sớm ý thức phản biện? Long có thể nêu ra một vài dẫn chứng nếu đồng ý với điều này?

Trả lời: Nói về nhà trường Mỹ rất khó, vì đó là một hệ thống rất phức tạp và phân hóa khá cao. Kinh nghiệm bản thân tôi chủ yếu đến từ quan sát trong môi trường của tầng lớp trung lưu và có bằng cấp. Tuy nhiên về cơ bản câu trả lời là đúng, trẻ em bên này được dạy độc lập rất sớm. Thật ra, theo quan sát của tôi, vì các gia đình đã rất có ý thức về việc này, cộng thêm sự tổ chức khá tốt, nên việc dạy những kỹ năng độc lập này không quá khó đối với các giáo viên. Chẳng hạn trong các lớp ở trường của con trai tôi, họ tìm cách rải đều các cỡ tuổi. Nhờ vậy các cháu bé mới vào có thể quan sát và học từ các cháu lớn hơn (đến khoảng 5 tuổi là các cháu đã rất độc lập) các việc như tự đi giày dép, treo quần áo, đi vệ sinh, giúp cô giáo các việc nhỏ trong lớp như dọn bàn ăn, đổ rác, v.v.

Về ý thức phản biện cũng là một hệ quả tự nhiên, khi các cháu được độc lập trong cuộc sống thì cũng tự tin hơn và có nhiều cơ hội để phát triển khả năng tư duy độc lâp.

2) Thật ra, cách mà họ làm là như thế nào? (Không nhồi nhét, không áp đặt? Thường xuyên tạo cơ hội cho trẻ bày tỏ ý kiến?.v.v..)

Trả lời: Đây đúng là một phần quan trọng. Một sự khác biệt cụ thể là họ cố gắng nói chuyện với trẻ con như với người lớn. Cô giáo luôn nói cả câu đầy đủ và  nói chậm rãi, nhấn từng chữ để các cháu dễ hiểu. Việc này bố mẹ cũng có thể làm, nhưng nó đòi hỏi sự kiên nhẫn lớn. Điều này có rất nhiều lợi ích: các cháu học ngôn ngữ nhanh và chuẩn hơn, và cũng tự tin hơn vì được đôi xử như người lớn từ cách nói chuyện. Đây là điều tôi cũng phải rút kinh nghiệm cho bản thân khi nói chuyện với con, vì không lớn lên trong môi trường như vậy.

Thay vì việc áp đặt thì họ hay cho các cháu những lựa chọn, nghe có vẻ dân chủ nhưng tất nhiên là vẫn trong khuôn khổ. Ví dụ: “hôm nay con muốn đổ rác hay rửa bát?”. Tất nhiên là có lựa chọn bao giờ các cháu cũng thích hơn!

Một điểm quan trọng nữa là họ dạy con rất thực tế, luôn tranh thủ trang bị cho các cháu kỹ năng cần thiết từ các việc nhỏ. Ví dụ có người tôi biết, họ yêu cầu con họ nếu muốn bố mẹ mua một cái gì thì phải làm một bài thuyết trình trước cả nhà về những lí do tại sao. Hồi bé thì nói vo, sau họ trang bị cả máy chiếu lên tường để con  trình bày. Được dạy như vậy từ bé thì các cháu sẽ có nhiều lợi thế: khả năng hùng biện, suy nghĩ độc lập, biết cách tranh luận quyết liệt nhưng không thô bạo.

Cần nói thêm là vài ý trên cũng minh họa sự phân hóa về giáo dục:  những gia đình có điều kiện về kiến thức, thời gian và vật chất (thật ra vật chất không quan trọng bằng hai cái đầu), sẽ đảm bảo con họ có rất nhiều kỹ năng có ích cho cuộc sống và công việc sau này từ bé. Các thầy cô giáo ở những trường tốt, phải dạy ít trẻ con lại toàn các cháu đã được huấn luyện cẩn thận ở nhà,  và trong môi trường vật chất thoải mái, đương nhiên sẽ  kiên nhẫn hơn nhiều.

3) Để giới trẻ VN tự tin hơn, tư duy phản biện tốt hơn, thì mỗi thầy cô của các em có thể làm điều đó giúp các em không, hay phải cần đợi đến khi cải tổ được cả hệ thống giáo dục hay chính trị?

Trả lời: Như đã trình bày ở trên, nếu có sự phối hợp tốt giữa gia đình và nhà trường thì trên lý thuyết hoàn toàn có thể làm được. Nhưng cũng như đã trình bày, để làm được những điều đơn giản như trên không dễ, ngay cả với nhiều bố mẹ Mỹ. Chẳng hạn nếu cả hai bố mẹ đều phải đi làm vất vả cả ngày thì đương nhiên sẽ khó có thời gian, năng lượng và độ kiên nhẫn để dạy con. Dù sao đi nữa thì những thói quen tốt trong dạy con là có thể bắt chước được, và cũng không quá tốn kém, nếu bố mẹ và thầy cô thực sự có tâm huyết và chịu khó tìm hiểu. Việc dạy con có lẽ bắt đầu với việc dạy bản thân mình!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s